The Revenant

Michael Punke

Wyśmienita proza spod znaku frontier experience

The Revenant to świetna powieść i co do tego nie mam najmniejszych wątpliwości. Można by o niej pisać długie eseje i jestem pewna, że wiele już takich powstało. Jest interesująca z tak wielu powodów, że nie wiem nawet, od czego zacząć. Przede wszystkim doskonale oddaje klimat tzw. frontier experience, czyli czasów, gdy zachód Ameryki Północnej był jeszcze bardzo dzikim miejscem i ekspansja białych dopiero raczkowała. To jeden z najbardziej fascynujących okresów w historii Stanów Zjednoczonych i nie ma chyba bardziej wyrazistego przykładu na to, jak bardzo różni się ona od Starego Kontynentu. To Dziki Zachód, ale nie znany z lekkich w odbiorze westernów, ale raczej pod znakiem Cormaca McCarthy’ego. Jednocześnie nie jest to literatura, która odstrasza swoim wyrafinowaniem i z pewnością dużo przyjemności z lektury będzie miał też przeciętny konsument literatury popularnej, choć z pewnością nie jest to łatwa książka.

Na początku poznajemy pracowników Rocky Mountain Fur Company, która zajmuje się handlowaniem skórami. Szybko jednak głównym bohaterem powieści staje się Hugh Glass – wcale nie stary, bo 36-letni, ale mocno doświadczony przez życie traper, który ledwo uchodzi z życiem po bliskim spotkaniu z niedźwiedziem grizzly. Mężczyzna zostaje mocno poturbowany – ma rozorane plecy i poszatkowane gardło. Udaje mu się co prawda zabić zwierzę, ale odniesione rany wróżą szybką śmierć. Jego towarzysze naprędce próbują go poskładać (tu bardzo naturalistyczny opis przykładania luźnego płata skóry z powrotem do czoła i innych tego typu przyjemności) i pozszywać, ale oczywiście Glass traci przytomność i szybko zaczyna trawić go gorączka. Ponieważ dowódca ich małej grupki podróżników, Henry, nie może pozwolić sobie na kolejne opóźnienia, a podróżowanie z tak ciężko rannym człowiekiem jest nie tylko bardzo uciążliwe, ale też niebezpieczne – cały czas czyhają na nich Indianie, a niewygodne i niestabilne nosze pogarszają tylko stan chorego – zapada decyzja o tym, by dwóch członków wyprawy zostało z Hugh, aż ten zginie (o jego rychłej śmierci wszyscy byli przekonani) i będą mogli go należycie pochować. Niestety ochotnicy nie wywiązują się z powierzonego im zadania i zostawiają swojego kompana na pewną śmierć, nie cofając się przy tym przed zabraniem mu ostatnich narzędzi mogących służyć za broń.

The Revenant jest pełen retrospekcji i w dużej mierze opisuje heroiczną walkę Glassa z przeciwnościami losu – Hugh brzytwą kroi węża i zjada go na surowo; odgania stado wilków od zwierzyny i opisuje, jakie to wspaniałe części jeszcze mu zostały do zjedzenia (zdaje się, że najsmaczniejszym kąskiem był język); gotuje rosół ze znalezionego w opuszczonej osadzie kundla, żeby nakarmić ślepą staruszkę; pozwala Indianom dosłownie wypalić sobie rany na plecach, w których zdążyły zalęgnąć się robaki. Takich naturalistycznych i szczegółowych opisów jego zmagań jest bardzo dużo, a cała książka pokazuje jak wiele zależy od niezłomnego ducha i siły witalnej człowieka pogranicza, ale też jak bardzo kruche jest ludzkie życie w takich warunkach. To właśnie kwintesencja literatury spod znaku frontier experience – stałe niebezpieczeństwo i niepewność nawet najbliższej przyszłości, a do tego bardzo wyraziste uczucia i szczątkowy kodeks honorowy, który przegrywa z instynktem przetrwania w brutalnym świecie bez praw.

Powieść to kawał wyśmienitej prozy spod znaku frontier experience i z pewnością przypadnie do gustu smakoszom naturalizmu, survivalu i brutalności w realiach historycznych. Punke jest doskonałym psychologiem, jego postaci są przekonujące, a opisywane zdarzenia wzbudzają w czytelniku silne emocje. Zwłaszcza dzięki niezwykłemu realizmowi, który stanowi chyba jedną z największych zalet powieści. Mam nadzieję, że The Revenant znajdzie drogę na półki polskich księgarń i to nie tylko te w dziale pozycji sprowadzanych  zza granicy.

  • Autor: Michael Punke
  • Wydawca: Carroll & Graf
  • Data publikacji: marzec 2003
  • Cena: $13.00
  • Format: paperback
  • Opis z okładki:

    Already sold to Warner Bros. for a major motion picture, this riveting novel of the frontier evokes such classics as Jack London's "To Build a Fire" and A. B. Guthrie's The Big Sky. Michael Punke's The Revenant tells a story of nearly unimaginable human endurance over 3,000 miles of uncharted American wilderness, spanning what is today the Dakotas, Montana, Wyoming, and Nebraska. Based on the real life of fur trapper Hugh Glass, The Revenant recounts the toll of envy and betrayal, and the power of obsession and vengeance. Punke's novel opens in 1823, when thirty-six-year-old Hugh Glass joins the Rocky Mountain Fur Co. on a venture into perilous, unexplored territory. After being savagely mauled by a grizzly bear, his nearly lifeless body is left in the care of two volunteers from the company—John Fitzgerald, a ruthless mercenary, and young Jim Bridger, the future "King of the Mountain Men." When Indians approach their camp, Fitzgerald and Bridger abandon Glass. Worse yet, they rob the wounded man of his weapons and tools—the very things that might have given him a chance on his own. Deserted, defenseless, and furious, Glass vows his survival. And his revenge.